Laura van den Velden (pedagogisch professional, Blooming kids, peutergroep Zonnehoedjes).
Opleiding tot Atelierpedagoog – een kijkje achter de schermen
Twee maanden geleden ben ik gestart met de opleiding tot Atelierpedagoog. Graag neem ik jullie mee in wat ik de afgelopen tijd heb geleerd en hoe ik dit op het kinderdagverblijf inzet.
In oktober vond de eerste opleidingsbijeenkomst plaats. Best spannend, want ondanks dat ik tijdens de tweedaagse introductie al enorm veel had geleerd, wist ik nog niet precies wat me te wachten stond. In de groep ontmoette ik cursisten uit allerlei werkvelden: collega’s van kinderdagverblijven, leerkrachten uit het basis- en voortgezet onderwijs en zelfstandigen met een eigen atelier. Een inspirerende mix!
De basis: ontdekken, ervaren en verwonderen
Tijdens de eerste opleidingsdag doken we in de basis van het atelierwerk. We leerden hoe belangrijk het is om materialen stap voor stap aan te bieden, zodat kinderen echt kunnen ontdekken. Bijvoorbeeld bij het werken met zout-brooddeeg: eerst alleen de bloem, daarna het zout en pas als laatste het water. Zo voeren kinderen materiaalonderzoek uit. Ze voelen, kijken, proberen en ontdekken. Door dit stap voor stap te doen, krijgen ze tijd om even te landen. Kinderen hebben namelijk minimaal 15 minuten nodig om in een flow te komen. Flow betekent dat kinderen in een optimale staat zijn om te leren. Ze kunnen dan zelf beslissingen nemen en tot oplossingen komen. Wanneer we iets kant-en-klaar aanbieden, missen ze die kans om te ontdekken hoe iets ontstaat en vinden ze minder snel zelf oplossingen.
Wist je dat er ook een opbouw zit in het aanbieden van gereedschappen bij het ‘kleien’ met zout-brooddeeg? We beginnen altijd met de handen. Vaak ontstaan dan al snel verhalen en beschrijvingen van wat ze maken. Pas wanneer een kind klaar lijkt voor een volgende stap, bieden we een mes of vork aan. Daarna kunnen we uitbreiden met allerlei keukenvoorwerpen: een gourmetpannetje, kurkentrekker, appelboor, schaar, blikopener… noem maar op. Lang leve de keukenla! De knoflookpers bewaren we echt voor het allerlaatst, dat blijft een hoogtepunt.
Tekenen: minder is soms meer
Ook bij tekenen werkt eenvoud vaak het beste. Door weinig materiaal aan te bieden worden er juist grote ontdekkingen gedaan. Kinderen zijn van nature onderzoekers: ze willen begrijpen hoe de wereld werkt. Hoe werkt een pen? Waar komt die zwarte kleur uit? Wat gebeurt er als ik op het knopje druk?
We bieden daarom een klein (A6) vel papier aan, zodat kinderen zich goed kunnen focussen. Daarbij gebruiken ze een zwarte pen of stift, omdat deze veel contrast geeft en kinderen helpt creatief te denken. Wil je toch kleur toevoegen? Dan doen we dat heel bewust: één kleur naast het zwart. Dat helpt kinderen zich te verdiepen in wat ze maken zonder dat ze overweldigd worden door te veel keuzes. En: 10.000 krastekeningen zijn 10.000 hersenverbindingen!
Documenteren: kijken, luisteren en volgen
De tweede opleidingsdag stond helemaal in het teken van documenteren. We leerden hoe waardevol het is om écht mee te kijken met de kinderen. Dat betekent: rustig bij hen gaan zitten, weinig zeggen en ze de tijd geven om in hun eigen flow te komen. Soms duurt dat wel een kwartier, maar juist dan zie je dat kinderen zich volledig kunnen verdiepen in hun spel of werk.
Documenteren kan op verschillende manieren. Je kunt precies opschrijven wat een kind doet en zegt, of een kleine schets maken van de situatie. Ook uitspraken van kinderen zijn vaak prachtige quotes die hun denkproces zichtbaar maken. Zo zei een meisje op de groep: “Laura, van een vlek kan ik alles maken wat ik wil!” Zulke momenten laten prachtig zien hoe vrij en creatief kinderen denken.
Tip voor thuis
Misschien is het leuk om dit thuis ook eens te proberen. Ga eens rustig bij je kind zitten terwijl hij of zij tekent, kleit of ergens anders mee bezig is. Doe gerust mee, dat vinden veel kinderen fijn, maar probeer zo min mogelijk te zeggen, alsof je een denkbeeldige pleister op je mond hebt geplakt, en kijk wat er vanzelf gebeurt. Schrijf eens op wat je ziet of welke mooie uitspraken je kind doet. Je zult merken hoe verrassend veel kinderen al kunnen, weten én willen vertellen wanneer we de tijd nemen om echt te kijken.
De komende tijd blijf ik nieuwe dingen leren en uitproberen, en ik kijk ernaar uit om dit met jullie én vooral met de kinderen te delen.
Het recept van zout-brooddeeg:
(een scoop, die vaak bij eiwit shakes zitten is het handigst. Je maakt dan genoeg zout-brooddeeg)
2 delen bloem
1 deel zout
1 deel water
Om te beginnen met zout-brooddeeg bied je een beetje bloem aan. Laat ze dit ervaren, voelen misschien wel proeven. Je kunt ernaast de echte hoeveelheid neerleggen zodat de verhoudingen uiteindelijk kloppen voor het maken van het zout-brooddeeg. Het kan namelijk voor komen dat er armen door de bloem worden gemaaid en dat sneeuw engelen niet alleen op de grond in de sneeuw kunnen worden gemaakt. Je ziet echt aan het kind wanneer je dat beetje zout erbij kan doen. Dat geldt ook voor het water. Als alle ingrediënten dan samen zijn kunnen jullie gaan kneden. Ik roer altijd met mijn vinger door het deeg. Zodat al het water al een beetje is opgenomen door de bloem. Daarna kneed ik het zout-brooddeeg met de hand verder tot een bal. Is hij nou nog erg plakkerig kun je er wat bloem bij doen. Is hij te droog dan kun je je handen nat maken en verder gaan kneden. Het zout-brooddeeg kun je maximaal 3 maanden bewaren. Hieronder een opsomming hoe je het deeg het beste kan bewaren:
- Luchtdichte verpakking
Bewaar het deeg in een goed afgesloten plastic bakje of een stevige ziplockzak. Zorg dat er zo min mogelijk lucht bij kan, anders droogt het deeg uit.
- Koel bewaren
Zet het deeg in de koelkast. Zo blijft het maximaal 3 maanden goed.
- Vocht bij de hand
Het deeg kan na verloop van tijd wat plakkerig worden. Houd altijd een beetje bloem bij de hand om het deeg bij te bestuiven als dat nodig is.
- Niet invriezen
Invriezen kan de structuur van het deeg aantasten, dus dat wordt meestal niet aangeraden.
Veel plezier met uitproberen, observeren en ontdekken.